De beste zuurstofplanten voor vijver
Door Stan Fournier
Zuurstofplanten nemen voedingsstoffen op uit het vijverwater en helpen zo de groei van algen te beperken en het vijverwater helder te houden. Daarnaast produceren ze overdag zuurstof en bieden ze beschutting aan kleine waterdieren en jonge vissen. Vooral in natuurlijke vijvers zonder uitgebreide technische filtratie zonder pomp, uv of filter, leveren ze een waardevolle bijdrage aan het biologisch evenwicht.
Welke zuurstofplanten zijn het meest geschikt voor jouw vijver? Hoeveel heb je er nodig en wat kun je doen als ze niet goed groeien? We bespreken de belangrijkste soorten en geven praktische tips voor een gezonde onderwaterbegroeiing.
Wat zijn zuurstofplanten en wat doen ze?
Zuurstofplanten zijn waterplanten die volledig of grotendeels onder water groeien. Ze behoren doorgaans tot plantzone 5, de zone voor ondergedoken waterplanten. De geschikte waterdiepte verschilt per soort.
Via hun bladeren en, afhankelijk van de soort, hun wortels nemen ze voedingsstoffen op. Onder invloed van zonlicht vindt fotosynthese plaats, waarbij de planten koolstofdioxide gebruiken om te groeien en zuurstof afgeven aan het water.
Die zuurstof komt ten goede aan vissen, kleine waterdieren en nuttige bacteriën. Hoeveel zuurstof de planten produceren, hangt onder andere af van de lichtinval, watertemperatuur en groeikracht.
’s Nachts stopt de fotosynthese en nemen zuurstofplanten zelf zuurstof op. Vooral tijdens warme nachten kan het zuurstofgehalte in vijvers met veel planten of algen gevaarlijk dalen, waardoor vissen in ernstige gevallen kunnen stikken. Voldoende beluchting is daarom belangrijk.
Helpen zuurstofplanten om vijverwater helder te houden?
Met een goede mineralenbalans en nuttige bacteriën die organisch afval afbreken, krijgen zuurstofplanten gunstige omstandigheden om zich te ontwikkelen. Samen ondersteunen ze de natuurlijke zuivering van het vijverwater.
Zuurstofplanten kunnen de helderheid van troebel water helpen verbeteren, maar zijn vooral waardevol om helder water helder te houden. In groen of troebel water dringt minder zonlicht door. Daardoor groeien ondergedoken planten minder goed en kunnen ze uiteindelijk wegkwijnen.
Bij een nieuwe vijver is het daarom verstandig om zuurstofplanten aan te brengen voordat het water sterk vertroebelt.
De beste zuurstofplanten voor je vijver op een rij
Niet alle zuurstofplanten hebben dezelfde eigenschappen. Sommige groeien snel, andere zijn juist vroeg in het seizoen actief of bijzonder geschikt voor diepere vijvers. Hieronder bespreken we acht soorten die elk op hun eigen manier een aanvulling kunnen zijn.
Hoornblad (Ceratophyllum demersum)
Hoornblad is een sterke, snelgroeiende zuurstofplant die volledig onder water leeft. De plant heeft geen echte wortels en neemt voedingsstoffen rechtstreeks uit het vijverwater op. Hoornblad is winterhard en groeit zowel in ondiepe als diepere vijvers. Bij gunstige omstandigheden vormt hij een dichte, fijnvertakte begroeiing.
Waterpest (Elodea canadensis)
Waterpest is een bekende zuurstofplant met lange, groene stengels en kleine bladeren in kransen. De plant groeit snel bij voldoende licht en kan zich sterk uitbreiden. Waterpest is winterhard en geschikt voor vijvers waarin je een snelgroeiende onderwaterplant zoekt. Soms is uitdunnen nodig om de groei onder controle te houden.
Glanzend fonteinkruid (Potamogeton lucens)
Glanzend fonteinkruid is een inheemse zuurstofplant met grote, langwerpige en licht doorschijnende bladeren. De plant wortelt in de vijverbodem en is vooral geschikt voor diepere vijvers waar voldoende licht doordringt. De brede bladeren geven de onderwaterbegroeiing een opvallend uiterlijk.
Gekroesd fonteinkruid (Potamogeton crispus)
Gekroesd fonteinkruid herken je aan zijn smalle bladeren met gegolfde randen. Deze winterharde soort begint vaak al vroeg in het voorjaar te groeien. In de zomer sterven de stengels doorgaans grotendeels af. De plant overleeft deze periode met speciale overwinteringsknoppen, waaruit later nieuwe scheuten ontstaan.
Aarvederkruid (Myriophyllum spicatum)
Aarvederkruid is een winterharde, inheemse zuurstofplant met fijne, veervormige bladeren. Vanuit de vijverbodem groeien lange, vertakte stengels omhoog. In de zomer kunnen kleine bloemaren boven het wateroppervlak verschijnen. De fijnverdeelde bladeren bieden beschutting aan jonge vissen en kleine waterdieren.
Waterviolier (Hottonia palustris)
Waterviolier is een inheemse waterplant met fijnverdeelde bladeren en sierlijke, lichtpaarse tot bijna witte bloemen die boven het water uitsteken. De plant groeit vooral goed in helder, relatief ondiep water en is een mooie keuze voor natuurlijke vijvers met rustige plantenzones.
Lidsteng (Hippuris vulgaris)
Lidsteng is een winterharde waterplant met rechtopstaande stengels en kransen van smalle, groene bladeren. In dieper water groeit de plant grotendeels ondergedoken, terwijl de stengels in ondiep water boven het oppervlak uitsteken. Lidsteng is vooral geschikt voor ondiepe vijverdelen en natuurlijke oevers.
Naaldgras (Eleocharis acicularis)
Naaldgras is een laagblijvende waterplant met fijne, grasachtige stengels. De plant groeit vooral in ondiep water, maar kan onder geschikte omstandigheden ook volledig ondergedoken blijven. Naaldgras breidt zich geleidelijk uit over de vijverbodem en is geschikt als aanvullende beplanting in ondiepe zones.
Helpen zuurstofplanten tegen algen?
Zuurstofplanten en algen hebben voor hun groei deels dezelfde voedingsstoffen nodig, vooral stikstof- en fosforverbindingen. Wanneer zuurstofplanten goed groeien, nemen ze een deel hiervan op. Daardoor blijven er minder voedingsstoffen beschikbaar voor zweefalgen en draadalgen.
Dit effect is vooral preventief. Zuurstofplanten bestrijden bestaande algen niet rechtstreeks en kunnen een sterke algenbloei niet altijd zelfstandig oplossen.
Bij veel draadalgen ontstaat bovendien een extra probleem: de algen kunnen zich tussen de zuurstofplanten vastzetten en deze overwoekeren. Verwijder overtollige draadalgen daarom voorzichtig en beperk de aanvoer van voedingsstoffen, bijvoorbeeld door overmatig voeren en ophoping van organisch afval te voorkomen.
Hoeveel zuurstofplanten heb je nodig in je vijver?
De benodigde hoeveelheid hangt af van het wateroppervlak, de vijverdiepte, de gekozen soorten en de visbezetting. Ook de aanwezigheid van een filtersysteem speelt een rol.
Als praktische richtlijn kun je bij een natuurlijke vijver starten met ongeveer 3 tot 5 bosjes zuurstofplanten per m² wateroppervlak. Dit is geen vaste norm: de grootte van de bosjes en de groeikracht van de planten kunnen sterk verschillen.
Combineer bij voorkeur verschillende soorten en verdeel ze over geschikte dieptes. Geef de planten voldoende ruimte en controleer tijdens het groeiseizoen hoe ze zich ontwikkelen. Zo kun je indien nodig extra planten toevoegen of overtollige groei verwijderen.
Wanneer kun je zuurstofplanten in de vijver plaatsen?
Het voorjaar is doorgaans de beste periode om zuurstofplanten te plaatsen. Vanaf april of mei kun je veel soorten aanplanten, afhankelijk van de watertemperatuur, het weer en de gekozen plantensoort.
Ook tijdens de zomer kun je zuurstofplanten aanbrengen, zolang er voldoende licht beschikbaar is en de omstandigheden geschikt zijn. Houd er rekening mee dat sommige soorten pas goed beginnen te groeien wanneer het water warmer wordt.
Waarom groeien zuurstofplanten niet goed?
Wanneer zuurstofplanten nauwelijks groeien, verkleuren of wegkwijnen, is het belangrijk om eerst de oorzaak te achterhalen.
Controleer om te beginnen of de planten voldoende licht krijgen en op een geschikte diepte staan. Kijk vervolgens naar de waterwaarden. Vooral de pH, GH en KH zijn nuttig om te meten. De GH geeft een indicatie van de hoeveelheid calcium en magnesium in het water, terwijl de KH iets zegt over de buffering van de pH. Deze waarden vertellen echter niet rechtstreeks of alle benodigde voedingsstoffen aanwezig zijn.
Controleer ook of de planten niet worden beschadigd door vissen of overwoekerd raken door algen. Houd daarnaast rekening met het natuurlijke groeiritme: niet iedere soort groeit het hele jaar door even sterk.
Door deze omstandigheden afzonderlijk te bekijken, kun je gerichter bepalen waarom de planten achterblijven.
Zuurstofplanten en koi: gaan ze samen?
Zuurstofplanten en koi zijn niet altijd een goede combinatie. Koi zoeken actief naar voedsel en woelen in de vijverbodem. Daarbij kunnen ze planten losmaken of beschadigen. Vooral zachte soorten zoals waterpest kunnen worden aangevreten.
Wil je zuurstofplanten in een koivijver gebruiken, dan kun je ze het beste in een aparte plantenzone plaatsen waar de vissen er niet bij kunnen.
Bij een hoge visbezetting zijn zuurstofplanten bovendien geen vervanging voor een goed gedimensioneerd filtersysteem en voldoende beluchting. De hoeveelheid afvalstoffen en de zuurstofbehoefte zijn daarvoor doorgaans te groot.
Advies over zuurstofplanten voor je vijver
De beste zuurstofplanten zijn de soorten die passen bij de diepte, lichtinval en waterkwaliteit van jouw vijver. Bij Koifarm Fournier helpen we je graag om de juiste keuze te maken.