Alles over waterplanten voor vijver
Door Stan Fournier
Waterplanten brengen kleur, hoogte en leven in een vijver. Maar ze hebben ook een belangrijke biologische functie. Ze nemen voedingsstoffen op uit het water of de bodem, bieden beschutting aan kleine waterdieren en zorgen met hun bladeren voor schaduw. De juiste combinatie van waterplanten draagt bij aan een natuurlijk evenwicht in de vijver.
Welke waterplanten geschikt zijn, hangt vooral af van het type vijver, de beschikbare plantdieptes, de breedte van de plantzones, de hoeveelheid zonlicht en de aanwezige vissen. Oeverplanten groeien bijvoorbeeld goed in ondiepe zones, terwijl waterlelies en bepaalde zuurstofplanten meer waterdiepte nodig hebben.
In een koivijver vraagt de keuze van waterplanten extra aandacht. Koi kunnen jonge scheuten en bladeren beschadigen en woelen graag in plantmanden. Daardoor kunnen vijveraarde en kiezels in het water terechtkomen. Wie toch waterplanten wil combineren met koi, kiest daarom het best voor afgeschermde plantzones of een afzonderlijke plantenfilter.
Bij Koifarm Fournier zijn we sinds 1990 gespecialiseerd in vijvers en waterplanten. Dankzij onze jarenlange praktijkervaring weten we hoe belangrijk de juiste plantenkeuze, plantdiepte en verzorging zijn. In deze blog bespreken we de verschillende soorten waterplanten en geven we praktische tips om ze correct aan te planten en gezond te laten groeien en bloeien.
Soorten waterplanten
Waterplanten worden onderverdeeld in verschillende groepen, afhankelijk van waar en hoe ze groeien. Sommige soorten staan met hun wortels onder water en groeien boven het wateroppervlak uit, terwijl andere volledig ondergedompeld blijven of op het water drijven.
We onderscheiden vijf belangrijke groepen: oeverplanten, zuurstofplanten, waterlelies, drijfplanten en waterplanten voor plantenfilters. Elke groep heeft zijn eigen functie en stelt andere eisen aan de plantdiepte, standplaats en verzorging.
Oeverplanten
Oeverplanten groeien langs de rand van de vijver, met hun wortels in een vochtige bodem of onder water en hun bladeren en bloemen grotendeels boven het wateroppervlak. Ze zorgen voor een natuurlijke overgang tussen de vijver en de tuin en brengen veel variatie in hoogte, vorm en bloei.
Het is een bijzonder veelzijdige groep waterplanten. Sommige soorten blijven laag en bedekken de vijverrand, terwijl andere hoog boven het water uitsteken. Ook de gewenste plantdiepte verschilt sterk. Veel oever- en moerasplanten groeien goed in ondiep water van ongeveer 0 tot 15 cm, maar er zijn ook soorten die dieper kunnen staan. Controleer daarom altijd de aanbevolen plantdiepte van de specifieke plant.
Sommige oeverplanten verdragen tijdelijk een drogere bodem, terwijl andere voortdurend nat moeten staan. Ook voor een goede overwintering is de juiste standplaats belangrijk.
Tips voor het kiezen en plaatsen van oeverplanten
- Respecteer de plantdiepte. Plaats iedere soort op de aanbevolen diepte, gemeten vanaf het wateroppervlak tot de bovenkant van de plantmand.
- Kies een voldoende grote plantmand. Oeverplanten worden vaak verkocht in kleine kweekmandjes. Voor een goede wortelontwikkeling is het bij veel soorten verstandig om ze over te planten in een ruimere vijvermand. De juiste afmeting hangt af van de plantensoort en de groeikracht.
- Kies de juiste ondergrond. Gebruik vijveraarde, vijversubstraat of lava, afhankelijk van de plantensoort en de toepassing. Dek de bovenkant van de plantmand eventueel af met grove kiezels om uitspoeling te beperken.
- Werk met plantengroepen. Door meerdere planten van dezelfde soort bij elkaar te plaatsen, ontstaat een rustiger en natuurlijker geheel.
- Combineer verschillende hoogtes. Zet hogere planten achteraan en lagere, bodembedekkende soorten vooraan, zodat de plantmanden minder zichtbaar zijn.
- Stem kleuren op elkaar af. Kies enkele bloemkleuren die goed bij elkaar passen in plaats van te veel verschillende kleuren door elkaar te gebruiken.
- Spreid de bloeiperiodes. Combineer vroegbloeiende planten met soorten die later in het seizoen bloeien, zodat je langer van bloemen kunt genieten.
- Kies waar mogelijk winterharde soorten. Zo kunnen de planten meerdere jaren meegaan zonder dat je ze ieder voorjaar moet vervangen.
Ook de afwerking van de vijverrand verdient aandacht. Met natuurstenen of keien langs de oever en laagblijvende planten die ertussen groeien, kun je de overgang tussen vijver en tuin mooi laten aansluiten.
Houd bij het aanplanten wel rekening met de uiteindelijke grootte van de planten. Sommige oeverplanten groeien krachtig en hebben voldoende ruimte nodig om zich te ontwikkelen zonder andere soorten te verdringen
Zuurstofplanten
Zuurstofplanten helpen om het vijverwater helder te houden. Ze nemen voedingsstoffen zoals nitraat en fosfaat op, waardoor er minder voeding beschikbaar blijft voor algen. Bij voldoende licht produceren ze bovendien zuurstof en bieden ze een natuurlijke schuilplaats aan kleine vissen, kikkervisjes en andere waterdieren.
De meeste zuurstofplanten groeien volledig onder water en ontwikkelen zich vooral in het voorjaar en de zomer. Wanneer er voldoende licht en voedingsstoffen aanwezig zijn, kunnen sommige soorten bijzonder snel groeien. In de winter vertraagt de groei. Afhankelijk van de soort blijven de planten groen, sterven ze gedeeltelijk af of overwinteren ze met rustknoppen.
Hoe zorgen zuurstofplanten voor helder vijverwater?
Zuurstofplanten nemen voedingsstoffen rechtstreeks uit het water op via hun bladeren en stengels. Bij bepaalde soorten spelen ook de wortels een rol. Doordat ze dezelfde voedingsstoffen gebruiken als algen, helpen goed groeiende zuurstofplanten om zweefalgen te beperken.
Hoe goed dat werkt, hangt af van de hoeveelheid zuurstofplanten, de beschikbare voedingsstoffen en de omstandigheden in de vijver. Vooral in vijvers met weinig vissen kunnen zuurstofplanten een belangrijke bijdrage leveren aan helder water. Bij een hoge visbezetting blijft een goede filtering noodzakelijk.
Overdag geven zuurstofplanten bij voldoende licht zuurstof af aan het water. ’s Nachts stopt de zuurstofproductie, terwijl de planten zelf wel zuurstof blijven verbruiken. Vooral tijdens warme zomernachten kan het zuurstofgehalte daardoor dalen. Zorg daarom steeds voor voldoende watercirculatie en indien nodig extra beluchting.
Tips voor het plaatsen en onderhouden van zuurstofplanten
- Zorg voor voldoende licht. De meeste zuurstofplanten groeien het best op een lichte plaats. Hoeveel zonlicht ze nodig hebben, verschilt per soort.
- Respecteer de plantdiepte. Niet iedere zuurstofplant groeit op dezelfde diepte. Controleer daarom de aanbevolen plantdiepte bij aankoop.
- Kies de juiste ondergrond. Sommige zuurstofplanten groeien in vijveraarde of substraat, terwijl andere ook los in het water kunnen groeien.
- Verwijder overtollige planten. Snelgroeiende zuurstofplanten kunnen grote delen van de vijver innemen. Door regelmatig uit te dunnen, houd je voldoende open zwemruimte en verwijder je tegelijk opgenomen voedingsstoffen uit de vijver.
- Bescherm ze tegen koi. Koikarpers eten of beschadigen regelmatig zuurstofplanten. Wil je toch zuurstofplanten in een koivijver houden, dan is een afgeschermde plantzone meestal de beste oplossing.
Zuurstofplanten zijn verkrijgbaar als losse bosjes of opgeplant in vijvermanden. Welke uitvoering je kiest, hangt af van de plantensoort en de inrichting van je vijver.
Waterlelies
Waterlelies behoren tot de mooiste en meest geliefde waterplanten voor de vijver. Hun grote drijvende bladeren zorgen voor schaduw en beschutting, terwijl de bloemen kleur brengen op het wateroppervlak. Afhankelijk van de soort bloeien waterlelies in wit, geel, roze, rood en verschillende tinten daartussen.
Waterlelies wortelen in de vijverbodem of in een plantmand. Vanuit hun wortelstok groeien lange blad- en bloemstelen naar het wateroppervlak. De meeste winterharde waterlelies bloeien tijdens de zomermaanden. Hun bloemen openen overdag en sluiten meestal tegen de avond.
Tips voor het planten van waterlelies
- Respecteer de plantdiepte. Dwergwaterlelies groeien op kleinere dieptes, terwijl grotere soorten dieper water nodig hebben. Controleer steeds de aanbevolen plantdiepte.
- Kies een ruime plantmand. Waterlelies ontwikkelen stevige wortelstokken en hebben voldoende ruimte nodig om goed te groeien.
- Gebruik voedzame waterlelieaarde. Waterlelies halen hun voedingsstoffen voornamelijk via de wortels uit de bodem. Voeg indien nodig voedingsbollen toe om de groei en bloei te ondersteunen.
- Zorg voor voldoende zonlicht. De meeste waterlelies bloeien het rijkst op een zonnige plaats, bij voorkeur met minstens vijf à zes uur direct zonlicht per dag.
- Vermijd sterke stroming. Waterlelies groeien het best in rustig water, uit de buurt van fonteinen en krachtige wateruitstromen.
- Kies een soort die bij je vijver past. Voor kleinere vijvers zijn compacte of dwergwaterlelies meestal de beste keuze.
Geurende waterlelies en de Kaapse waterlelie
Sommige waterlelies verspreiden tijdens de bloei een aangename bloemengeur. Bij Koifarm Fournier vind je verschillende geurende soorten die naast hun mooie bloemen ook voor extra geurbeleving aan de vijver zorgen.
Een bijzondere soort is de Kaapse waterlelie (Aponogeton distachyos). Deze plant is botanisch geen echte waterlelie, maar heeft eveneens drijvende bladeren en opvallende witte bloemen met een heerlijke vanillegeur. In tegenstelling tot klassieke waterlelies bloeit de Kaapse waterlelie vooral bij koelere temperaturen, vaak in het voorjaar en opnieuw in het najaar.
Drijvende waterplanten
Drijvende waterplanten, ook wel drijfplanten genoemd, drijven los op het wateroppervlak. Hun wortels hangen in het vijverwater en nemen daar voedingsstoffen zoals nitraat en fosfaat op. Tegelijk zorgen ze voor schaduw, waardoor algen minder licht krijgen.
Drijfplanten zijn gemakkelijk te plaatsen omdat ze geen plantmand of vijveraarde nodig hebben. Bij voldoende warmte en voedingsstoffen kunnen ze snel groeien. Zorg er wel voor dat ze niet het volledige wateroppervlak bedekken
Vroeger was het aanbod aan drijfplanten veel groter, met verschillende exotische soorten zoals de populaire waterhyacint en watersla. Deze planten mogen inmiddels niet meer verkocht worden in de Europese Unie vanwege hun invasieve karakter. Ook het bekende eendenkroos kan hinderlijk zijn doordat het zich razendsnel vermeerdert en grote delen van de vijver bedekt.
Niet alle drijfplanten zijn winterhard. Kies daarom voor toegelaten soorten die geschikt zijn voor ons klimaat.
Waterplanten voor in een lava- plantenfilter
Bepaalde oever- en moerasplanten zijn bijzonder geschikt om voedingsstoffen zoals nitraat en fosfaat uit het vijverwater op te nemen. Ze stellen relatief weinig eisen aan hun ondergrond en kunnen goed groeien in lava of vijversubstraat. Doordat ze voedingsstoffen opnemen die ook algen nodig hebben, helpen ze om algengroei te beperken en het vijverwater helder te houden.
Deze planten kun je rechtstreeks in de vijver plaatsen, maar ze komen vooral goed tot hun recht in een lava- of plantenfilter. Bij een upflow- of downflowsysteem stroomt het vijverwater door het filtermateriaal langs de wortels. Zo krijgen de planten voortdurend voedingsstoffen aangevoerd. Een goede doorstroming helpt bovendien om zuurstofarme zones en verzuring rond de wortels te voorkomen.
Welke waterplanten zijn geschikt voor een plantenfilter?
Bij Koifarm Fournier raden we vooral sterke planten aan die goed wortelen en geschikt zijn voor een natuurlijke plantenfilter:
- Gele lis (Iris pseudacorus) – een krachtige, goed wortelende filterplant met gele bloemen.
- Kalmoes (Acorus calamus) – een sterke moerasplant met lange, smalle bladeren.
- Snoekkruid (Pontederia cordata) – een decoratieve filterplant met opvallende blauwviolette bloemen.
- Dwerglisdodde (Typha minima) – een compacte lisdodde, geschikt voor kleinere plantenzones.
- Japanse holpijp (Equisetum japonicum) – een rechtop groeiende plant met een strakke, groene uitstraling.
- Thalia (Thalia dealbata) – een grotere moerasplant met opvallend blad en sierlijke bloemen.
Door verschillende soorten te combineren, krijg je een plantenfilter met variatie in hoogte, bladstructuur en bloei. Snoei de planten wanneer nodig en verwijder het snoeiafval, zodat de opgenomen voedingsstoffen ook daadwerkelijk uit de vijver verdwijnen.
Op welke diepte plaats je waterplanten?
De juiste plantdiepte is belangrijk voor een goede groei en bloei van waterplanten. Niet iedere soort groeit op dezelfde diepte. Sommige oeverplanten staan het liefst net onder het wateroppervlak, terwijl waterlelies en bepaalde zuurstofplanten geschikt zijn voor diepere vijverzones.
In een vijver met verschillende dieptes kun je de planten als volgt verdelen:
- Zone 1 – Vijverrand: oeverplanten die in vochtige grond of zeer ondiep water groeien.
- Zone 2 – Ondiepe plantzone: oever- en moerasplanten.
- Zone 3 – Middeldiepe plantzone: bepaalde moerasplanten, dwergwaterlelies en zuurstofplanten.
- Zone 4, 5 en 6 – Diepere vijverzones: waterlelies en zuurstofplanten die geschikt zijn voor grotere waterdieptes.
De ideale plantdiepte verschilt per soort en staat doorgaans vermeld op het plantenetiket. Meet de plantdiepte vanaf het wateroppervlak tot de bovenkant van de plantmand, niet tot de bodem van de vijver.
Staat een plant te diep, dan kan de groei vertragen of kan de plant moeite hebben om voldoende licht te krijgen. Controleer daarom altijd de aanbevolen plantdiepte voordat je de waterplant in de vijver plaatst.
Wanneer plant je best waterplanten?
Het voorjaar is de beste periode om waterplanten aan te planten. Vanaf maart kunnen de eerste winterharde oever- en moerasplanten al in de vijver geplaatst worden, zolang er geen aanhoudende vorst wordt verwacht.
Voor de meeste waterplanten zijn april en mei ideale plantmaanden. De temperaturen stijgen, de planten beginnen actief te groeien en hebben voldoende tijd om zich voor de winter goed te ontwikkelen.
Vooral bij waterlelies en warmtegevoelige zuurstofplanten wacht je beter tot het vijverwater voldoende is opgewarmd. Zo kunnen ze sneller aanslaan en vermijd je dat jonge planten door de koude beschadigd raken.
Bij Koifarm Fournier bieden we doorgaans vanaf maart tot september verse waterplanten aan. Dankzij onze regelmatige aanvoer kun je gedurende het plantseizoen kiezen uit verschillende soorten, afhankelijk van het aanbod en de periode van het jaar.
Hoe plant je waterplanten?
Waterplanten worden meestal verkocht in kleine kweekmandjes. Om ze voldoende ruimte te geven om verder te groeien, is het bij veel soorten verstandig om ze over te planten in een grotere vijvermand. De juiste afmeting hangt af van de plantensoort en de groeikracht. Vooral waterlelies en sterk groeiende oeverplanten hebben baat bij een ruime mand.
Voor het aanplanten gebruik je een stevige vijvermand, eventueel een inlegdoek, en een geschikte ondergrond. Kies voor vijveraarde, waterlelieaarde, vijversubstraat of lava, afhankelijk van de plantensoort en de toepassing. Dek de bovenkant eventueel af met grove kiezels om uitspoeling te beperken.
Plant bij voorkeur één soort per mand, zodat de planten elkaar niet verdringen en je ze gemakkelijk kunt verplaatsen. Plaats de mand vervolgens op de aanbevolen plantdiepte.
Naast klassieke vijvermanden kun je ook werken met drijvende planteneilanden, balkonmanden, kokosmatten of speciale plantzakken. Welke oplossing het meest geschikt is, hangt af van de inrichting van je vijver.
Wanneer bloeien waterplanten?
De bloeiperiode van waterplanten hangt af van de plantensoort, de temperatuur en de hoeveelheid zonlicht. Door verschillende soorten te combineren, kun je van het vroege voorjaar tot diep in het najaar genieten van bloemen rond en in de vijver.
De dotterbloem (Caltha palustris) is een van de eerste bloeiers en kan al vanaf maart of april voor opvallende gele bloemen zorgen. In de zomer nemen onder andere waterlelies, snoekkruid en gele lis het over. De Kaapse waterlelie is dan weer bijzonder omdat ze ook in het najaar kan bloeien, wanneer veel andere vijverplanten uitgebloeid zijn.
Kies daarom niet alleen waterplanten op basis van hun kleur en hoogte, maar houd ook rekening met hun bloeiperiode. Zo blijft je vijver gedurende een groot deel van het jaar aantrekkelijk.
Wat met waterplanten tijdens de winter?
De meeste winterharde waterplanten kunnen gewoon in de vijver blijven staan. Wanneer de temperaturen dalen, vertraagt hun groei en sterven bij veel soorten de bladeren en stengels gedeeltelijk af. De wortels of wortelstokken blijven leven en lopen in het voorjaar opnieuw uit.
In het najaar kun je afgestorven bladeren en plantenresten verwijderen om te voorkomen dat ze op de vijverbodem terechtkomen en daar verteren. Knip afgestorven stengels van oever- en moerasplanten indien nodig terug, maar laat bij holle stengels bij voorkeur een gedeelte boven het wateroppervlak staan. Zo beperk je het risico dat water binnendringt en vorstschade veroorzaakt.
Waterlelies en andere winterharde diepwaterplanten kunnen doorgaans in de vijver overwinteren, zolang hun wortelstokken voldoende beschermd zijn tegen bevriezing. Niet-winterharde soorten vragen extra bescherming of moeten vorstvrij overwinteren.
Controleer daarom bij aankoop altijd of de waterplant winterhard is en op welke diepte ze het best overwintert.
Waterplanten kopen bij Koifarm Fournier
Bij Koifarm Fournier zijn waterplanten al sinds 1990 een echte passie. Pascal verzorgt onze waterplanten vanaf het begin en heeft door de jaren heen een schat aan praktijkervaring opgebouwd. Die kennis heeft ze doorgegeven aan haar zoon Stan, die tussen de vijvers en waterplanten is opgegroeid en vandaag mee klaarstaat om je te adviseren.
Bij ons kun je verschillende soorten waterplanten ontdekken en krijg je gratis advies op maat over de juiste keuze, plantdiepte en verzorging, afgestemd op jouw vijver.
Kom gerust langs bij Koifarm Fournier om ons aanbod te bekijken en samen de geschikte waterplanten voor jouw vijver te vinden.
Tijdens het plantseizoen krijgen we regelmatig verse waterplanten binnen.
