pH of zuurtegraad

pH-waarde – De zuurtegraad van vijverwater

De pH-waarde geeft de zuurtegraad van het vijverwater weer. Ze toont aan of het water zuur, neutraal of basisch is en beïnvloedt rechtstreeks de werking van het biologisch filtersysteem, de gezondheid van vissen en de stabiliteit van de vijver.

Een pH van 7 is neutraal.
Onder 7 is zuur.
Boven 7 is basisch.

Voor de meeste vijvers ligt een natuurlijke en veilige pH-waarde tussen 7,0 en 8,5.

Belangrijker dan de exacte waarde is de stabiliteit. Plotse schommelingen zijn schadelijker dan een licht afwijkende maar stabiele pH.

De pH-schaal is logaritmisch

De pH-waarde wordt uitgedrukt op een logaritmische schaal van 0 tot 14. Dit betekent dat elke stap van 1 pH-punt een tienvoudig verschil vertegenwoordigt.

Een stijging van pH 7 naar pH 8 betekent een verandering die 10 keer sterker is.
Van pH 7 naar pH 9 is dit 100 keer.
Van pH 7 naar pH 10 zelfs 1.000 keer.

Ook in dalende richting geldt dit principe: een pH van 6 is 10 keer zuurder dan pH 7.

Daarom kunnen kleine verschuivingen in pH toch een grote invloed hebben op het vijvermilieu.

Wat is een goede pH-waarde?

Voor de meeste vijvers geldt:

• Onder 6,5: verhoogd risico op verzuring

• Tussen 7,0 en 8,5: stabiel en biologisch geschikt

• Boven 9: verhoogd risico op ammoniaktoxiciteit

Stabiliteit is belangrijker dan het exacte cijfer.

Waarom is de pH-waarde zo belangrijk?

Invloed op vissen

Sterke pH-schommelingen veroorzaken stress en kunnen de slijmlaag van vissen aantasten. Extreme waarden kunnen ademhalingsproblemen en verminderde weerstand veroorzaken.

Invloed op de biologische filterwerking

Nuttige bacteriën functioneren optimaal binnen een stabiel pH-bereik. Bij te lage of sterk schommelende pH kan de omzetting van afvalstoffen vertragen.

Invloed op ammoniak

Bij een hogere pH wordt ammoniak giftiger.
Een stabiele pH-waarde beperkt het risico op ammoniakproblemen.

Welke factoren beïnvloeden de pH-waarde?

De pH-waarde is geen vaste parameter en kan gedurende de dag schommelen onder invloed van verschillende factoren:

• Temperatuur

• Mineraalwaarden (vooral KH-waarde)

• Fotosynthese van waterplanten en algen

• CO₂-gehalte

• Zuurstofgehalte

• Biologische activiteit in filter en vijver

Overdag verbruiken planten CO₂ tijdens fotosynthese, waardoor de pH stijgt.
’s Nachts komt CO₂ vrij door ademhaling van vissen en bacteriën, waardoor de pH daalt.

Overmatige beluchting kan eveneens invloed hebben op de pH doordat CO₂ uit het water wordt verdreven. Wanneer veel CO₂ ontsnapt, vermindert het verzurende effect en kan de pH stijgen.

Een voldoende KH-waarde vangt deze schommelingen op en zorgt voor stabiliteit.

Dag- en nachtschommelingen hebben een grote invloed op de zuurtegraad van vijverwater

Een lichte stijging van de pH in de namiddag en een lagere waarde in de ochtend is normaal. Dit wijst op actieve fotosynthese overdag en CO₂-productie tijdens de nacht.

Blijven deze schommelingen beperkt, dan functioneert het vijvermilieu doorgaans stabiel.

Waarom is de pH-waarde hoog in de vijver?

Een hoge pH ontstaat meestal door natuurlijke processen in het water.

Een hoge pH door veel algen of waterplanten

De meest voorkomende oorzaak is sterke fotosynthese. Overdag nemen algen en planten CO₂ op uit het water. Omdat CO₂ een licht verzurend effect heeft, stijgt de pH wanneer veel CO₂ verdwijnt. Bij sterke algengroei kan de pH overdag sterk oplopen.

Een hoge pH door weinig CO₂-productie

In een vijver met weinig vis of beperkte biologische activiteit wordt minder CO₂ geproduceerd. Hierdoor blijft het water minder zuur en kan de pH hoger blijven.

Mineraalrijk water of materialen kunnen zorgen voor een hoge pH

Leidingwater kan in bepaalde regio’s meer mineralen bevatten. Ook kalkhoudende stenen of materialen kunnen een licht verhogend effect hebben op de pH.

Waarom is de pH-waarde te laag in de vijver?

Een lage pH ontstaat meestal wanneer het bufferend vermogen (KH) onvoldoende is.

Bij een te lage KH kunnen zuren die ontstaan door biologische processen niet worden geneutraliseerd. Hierdoor daalt de pH geleidelijk of soms heel plots.

Veel regen, overbelasting van de vijver of een slecht functionerend filter kunnen dit proces versnellen.

Wanneer de buffer volledig uitgeput raakt, kan een pH-crash optreden waarbij de zuurtegraad plots sterk daalt.

Seizoensinvloed op de pH-waarde

Winter: minder fotosynthese → lagere pH
Voorjaar: opstart biologie → tijdelijke schommelingen
Zomer: sterke algengroei → hogere pH overdag

Regelmatige controle is vooral belangrijk tijdens warme periodes.

Hoe de pH-waarde veilig corrigeren?

In tegenstelling tot GH en KH is pH een gevolgwaarde. Ze kan niet duurzaam worden gestabiliseerd zonder de onderliggende oorzaken aan te pakken.

Een stabiele pH wordt bereikt door:

• Een correcte KH-waarde

• Een goed werkend biologisch filtersysteem

• Evenwichtige bezetting en voedering

• Beperking van overmatige algengroei

Indien correctie noodzakelijk is, moet steeds eerst de KH-waarde gecontroleerd worden.

Corrigeer een pH-waarde nooit abrupt. Veranderingen groter dan 0,2 à 0,3 pH per 24 uur worden afgeraden.

Wanneer pH meten?

• Bij opstart in het voorjaar

• Bij gebruik van medicatie of anti-algproducten

• Bij afwijkend gedrag van vissen

• Bij vermoeden van instabiele waterwaarden

Bij twijfel wordt aanbevolen zowel ’s ochtends als ’s avonds te meten om schommelingen zichtbaar te maken.

Wanneer onmiddellijk ingrijpen?

Onmiddellijk actie is vereist wanneer:

• de pH onder 6 of boven 9 stijgt

• sterke schommelingen binnen 24 uur optreden

• vissen aan het wateroppervlak naar lucht happen

Correcties moeten steeds geleidelijk gebeuren om extra stress te vermijden.

Gratis testen van de pH-waarde

De pH-waarde kan gratis getest worden in de winkels.

Bij elke online bestelling wordt een gratis watertest geleverd die onder andere de pH-waarde meet.

Zie ook:

• GH – totale hardheid
• KH – carbonaathardheid
• Blog: informatie over waterkwaliteit
• Gratis watertest bij elke bestelling